ZozoLala 137

augustus 2004

Het laatste oordeel

Een avontuur van Janjaap 1: Labyrint / De pianist - Jan Vriends
Uitg. Bries; 24 + 16 pl.; kleur; harde kaft; € 12,95
Janjaap is een creatie van Jan Vriends, die al meer dan tien jaar aan de weg timmert. Voor Zone 5300 kwam hij enige jaren terug met Janjaap en Cowboy John. Dat bleek een succes en inmiddels is Janjaap ook tijdelijk in het Algemeen Dagblad verschenen. Zijn eerste album bevat twee verhalen: 'Labyrint' en 'De pianist'.
In 'Labyrint' loopt Janjaap tijdens het winkelen een boekwinkeltje binnen, alwaar een vallend boek hem buiten westen mept. Hij wordt wakker in het boekenkastenlabyrint van zijn eigen onderbewustzijn. Samen met zijn hond en een sanseveria gaat hij op zoek naar de uitgang.
'De pianist' is een verzameling van tweepagina strips die eerder ver­schenen in Zone 5300. Hierin schrijft Janjaap een verhaal over een pianist. De lezer ziet hoe het leven van Janjaap zijn beslag heeft op het leven van de verhaalfiguur. En vice versa, want de wisselwerking groeit.
De strips van Janjaap zijn humoristisch, maar geen dijenkletsers. Feelgood gevoelens en onbevangenheid overheersen. Zijn wereld is al die van een kinderboek, waarin de zon een gezicht heeft, iedereen goed van zin is en een glimlach werkelijk wonderen verricht. Dat is een verdienste, maar ook een belemmering. In het labyrint van zijn onderbewustzijn loopt Janjaap tegen de nodige filosofische confron­taties aan. Maar werkelijk confronterend zijn ze nooit en ze leiden zeker niet tot een uitdieping van het personage. De wisselwerking tussen schrijver en subject in 'De pianist' stuurt aan op een situatie waarin je niet langer kunt onderscheiden wie van de twee nu werke­lijkheid is. Maar dit punt wordt nooit helemaal bereikt. Jan Vriends lijkt meer te willen en te kunnen, maar hij legt zichzelf aan de ket­ting. Hierdoor is Janjaap een album geworden voor wie voldoende heeft aan een goed gevoel met een glimlach. Wie meer tussen de kiezen wil vermalen zoekt beter verder.
Sigge Stegeman

Getekend - Wijtsma
Uitg. Oog & Blik; 64 pl.; sepia; harde kaft; € 17,50
Een open einde kan een verhaal meerwaarde geven. Neem de film­klassieker M van Fritz Lang, waarin de regisseur het antwoord op de vraag of de moordenaar nu wel of niet de doodstraf krijgt, heeft vervangen door een statement richting de kijker. Maar wanneer de maker aan het eind te veel vragen onbeantwoord laat, is al het voor­gaande met terugwerkende kracht irrelevant geworden en blijft de kijker of lezer teleurgesteld achter. Precies dat laatste is het probleem met het debuutalbum 'Getekend' van de Groninger Roelof Wijtsma.
Het verhaal heeft een hoog Kafka-gehalte. In een niet nader genoemde maatschappij komt de werkloze Leon Kupka in aanvaring met het totalitaire regime. Als hij wordt ingezet bij het ontruimen van huizen van verdwenen personen, vindt hij een tekening die hem bijzonder aanspreekt. Op de tekening staat een naakte man afgebeeld in een vijandig landschap, die vredig naar de hemel staart. Kupka drukt de prent achterover, samen met een adressenboekje vol verdwenen personen. Hij wordt betrapt, kan nog net ontsnappen en moet onderduiken.
'Getekend' heeft veel sterke punten. Allereerst zijn er natuurlijk de opvallend mooie tekeningen van Wijtsma. Hij zet een beklemmende wereld neer, die ondanks de vele Nederlandse elementen sterk doet denken aan het voormalige Oost-Europa. Hij doet dat in gewassen inkt in sepia op getint papier. Ook bedient hij zich van digitale foto­technieken, waarmee hij diepte in zijn pagina's weet te suggereren. De pagina-indeling is verrassend, doordat de plaatjes niet in kaders staan maar vaak in elkaar overlopen.
Ook de opbouw van het verhaal heeft sterke elementen. De span­ning wordt opgevoerd doordat er allerlei onverklaarde dingen gebeu­ren. Maar uiteindelijk blijft het daarbij. De ontknoping blijft steken in symbolisme. Hoe gaat het nu verder met de hoofdpersoon? Wat heeft de tekenaar nu precies willen zeggen met zijn tekening? Dat ondanks de dictatuur God over de onderdrukten waakt?
In een recent interview met het Nieuwsblad van het Noorden vertelt Wijtsma dat het verhaal al sinds 2000 op de plank lag, klaar om uitgegeven te worden. Nu het album er eindelijk is, vindt hij het een anticlimax. Veel dingen zou hij nu anders doen. Zo zou hij meer aandacht besteden aan het verhaal en minder aan de vorm. Met die verstandige uitspraak is Wijtsma alsnog een beloftevol debutant.
Hans van Soest

Hoop - Spaey & Safier
Uitg. Beedee; 32 p.; zwart-wit; slappe kaft; € 12,95
Een alleenstaande moeder die haar geld verdient als striptease-dan­seres wordt verliefd op haar overbuurman. Hij, een kunstenaar, valt ook als een blok voor haar. Maar soms staan de omstandigheden in de weg om een wederzijdse liefde te laten uitbloeien tot een mooie relatie.
Dit is in drie zinnen de inhoud van 'Hoop', het debuutalbum van de jonge Vlaamse tekenaar Kristof Spaey en scenarist David Safier. De nog maar 21-jarige Spaey studeert aan het St. Lukas in Brussel. De afgelopen drie jaar werkte hij tussen zijn schoolopdrachten door aan 'Hoop'. Het is een tekstloos verhaal over liefde op het eerste gezicht en hoe de hoofdpersonen van het verhaal elkaar in hun verdere leven maar niet kunnen vergeten.
De tekeningen van Spaey zijn expressief en lenen zich uitstekend voor een tekstloos verhaal. Zijn realistische stijl doet denken aan die van stilist Ulli Burer, die overigens van de aardbodem lijkt te zijn verdwenen. Wel is te zien dat Spaey nog veel moeite heeft om de lijnen soepel uit zijn pen te laten vloeien. Zijn tekeningen ogen nog wat verkrampt, maar hij is dan ook nog erg jong.
Het sterke punt aan 'Hoop' is dat het ontbreken van tekst zich ner­gens wreekt. De romantiek spat van de pagina's af. De beelden spre­ken voor zich. Wat dat betreft is 'Hoop' een strip zoals een strip hoort te zijn. Als albumvullend verhaal is het echter wat mager. De auteurs hebben er voor gekozen het levensverhaal van de hoofdpersonen niet verder uit te spinnen. Daardoor heb je 'Hoop' in een paar minuten uit en dat is toch wat kort voor een album dat bijna 13 euro kost. Maar de twee auteurs geven wel een heel overtuigend visitekaartje af. Hier kunnen veel meer ervaren stripmakers jaloers op zijn.
Hans van Soest

Wilstra 1: Die goeie ouwe crisis - Typex
Uitg. Oog & Blik; 32 pl.; kleur; slappe kaft; € 7,95
Sinds eind 2003 verschijnt in Vrij Nederland het stripfeuilleton 'Wilstra' van Typex. Die goeie ouwe crisis is een bundeling van de eerste afleveringen. In deze strip schetst Typex op een ironische manier het leven in een dorpje in de jaren dertig met zijn crisis, stomme films, jazz, Kwatta-repen, moderne uitvindingen en natuur­lijk voetbal.
Wilstra is uiteraard geen willekeurig gekozen naam. Het is Typex' hervertelling van de legendarische voetbalstrip 'Kick Wilstra' van Henk Sprenger. Het is niet de eerste keer dat hij dit doet. In 1999 ver­scheen in de Pincet Reeks een piepklein boekje van 24 pagina's met 'De nieuwe avonturen van Kick Wilstra'. Hierin beschreef Typex in heel kort bestek Kick Wilstra's geboorte, Kicks kleutertijd en zijn weder­warigheden tijdens de Tweede Wereldoorlog. Aan de oorlog zijn we nog niet toe in 'Wilstra 1', maar Kicks geboorte en kindertijd worden uitgebreid beschreven. Namen van personages en locaties zijn veranderd. Maar sommige tekeningen komen in beide uitgaves voor, bijvoorbeeld van de jonge Kick die bloemen plukt terwijl naast hem een voetbal belandt.
Een vergelijking van beide tekeningen toont treffend aan hoe Typex' tekenstijl is geëvolueerd: de stijl is ronder en zelfverze­kerder geworden en de scène is dramatischer en spannender weergegeven.
Typex laat zijn tweede hervertelling van 'Kick Wilstra' beginnen in 2004. Kiki en haar ouders brengen een bezoek aan het huis van opa Kick. Daar vindt Kiki een boekje met strips. Desgevraagd weet de oude Kick te vertellen dat dat een van de boekjes is waarin opa's avonturen te lezen stonden. Maar, zo legt hij Kiki uit, "het is maar een strippie hoor. Dat luistert allemaal niet zo nauw. Nee. Als ik het allemaal zelf zou navertellen, dan kreeg je een heel ander verhaal." En dat is het verhaal dat Typex vertelt. Kick wordt in 1934 geboren in het dorpje Veldert. Maar zijn moeder verlaat hem direct na de geboorte. Ze is het beu dat haar man meer aandacht heeft voor het voetbalspel dan voor haar. Aanvankelijk ziet het er trouwens nog niet naar uit dat Kick zijn vaders passie deelt. Hij is meer geïnteresseerd in bloem­schikken.
Typex zet een mooi sfeerbeeld neer van de tijd waarin de toekom­stige topvoetballer opgroeit, compleet met Colijn en een jonge prins Bernhard. En dat doet hij heel knap, de soepel getekende strip zit vol met verwijzingen en knipoogjes naar de jaren dertig. Maar een enkele keer haakt Typex ook in op de actualiteit, wanneer hij bijvoorbeeld vertelt over de kruidenier die een donkere jongen in dienst heeft die een appeldief in elkaar slaat. Dit is een verwijzing naar een tragisch incident voor een Amsterdamse supermarkt, waarbij Marokkaanse jongens een vrouw, die gestolen zou hebben, mishandelden tot de dood erop volgde. Wilstra is sfeervol en zo rijk aan details dat het ook na een paar keer lezen nog leuk is. Dat is maar goed ook want het enige minpunt aan deze verzorgde uitgave is dat je hem zo snel weer uit hebt.
Hans Pols